Ek-1 tartışmalarının büyük bölümü dokümantasyon üzerine dönüyor. Oysa bir denetimde steril alanın takıldığı yer çoğu zaman fiziksel: zarf, hava akışı, basınç kaskadı ve geçişler. Bu yazı, dönüşümün yapım ve mekanik-elektrik tarafını ele alıyor.
Kapsam notu. Bu yazı bir GMP uyum danışmanlığı değildir. CTECP bir tasarım-yapım / EPC ana yüklenicisidir; yapı, mekanik-elektrik ve ISO 14644-1 kabul testleri tarafında çalışır.
GMP uyumu ve validasyonun asıl sorumluluğu her zaman tesisin Kalite Güvence / Sorumlu Kişi ekibindedir. Aşağıdaki başlıklar, o ekibin kararlarını sahada fiziksel olarak mümkün kılan yapım kalemleridir.
Neden şimdi
Revize Ek-1 (steril tıbbi ürünlerin imalatı), 01.01.2025 tarihinden itibaren bu tarihten sonra yapılan denetimler için geçerli hale geldi. Aynı dönemde TİTCK'nın GMP kılavuzu PIC/S PE 009 serisinin güncel sürümüne hizalandı. Avrupa'ya steril ürün ihraç eden tesisler için ise EU GMP Annex 1 zaten yürürlükte.
Pratikte bunun anlamı şu: mevcut hatların bir kısmı, bugünkü haliyle bir sonraki denetimde savunulabilir değil. Ve çoğu tesiste sorun "ne yapılacağını bilmemek" değil — denetim takviminin dönüşüm takviminden hızlı ilerlemesi.
Yapı tarafında değişen dört şey
1. Kontaminasyon kontrolü artık bütünsel bir savunma
Tekil önlemlerin tek tek doğru olması yetmiyor; zarf, hava rejimi, personel ve malzeme akışı birlikte tutarlı olmalı. Bu doğrudan mimari yerleşim ve HVAC kararıdır — dokümantasyonla sonradan kapatılamaz.
2. Bariyer teknolojisi beklentisi yükseldi
RABS ve izolatör yönünde belirgin bir baskı var. Mevcut açık bir hatta izolatör eklemek, kâğıt üzerinde ekipman değişikliği gibi görünür; sahada ise tavan yüksekliği, taşıyıcı sistem, HVAC yükü, servis erişimi ve bakım koridoru problemidir. Yani yapı işi.
3. Hava akış paterni artık "görülmek" isteniyor
Duman testi ve akış görselleştirmesi, tasarımın sahada doğrulanmasıdır. Tasarım hesabı doğru olsa bile difüzör yerleşimi, dönüş menfezi konumu veya bir ekipmanın gölgeleme etkisi yanlışsa test bunu açıkça gösterir.
4. Basınç kaskadı sürekli izleniyor
Artık anlık bir ölçüm değil, trend bekleniyor. Bu da kapı sızdırmazlığı, geri dönüş yolu ve kontrol stratejisinin baştan doğru kurulmasını gerektiriyor.
Özet: Eskiden "en sonda ölçeriz" denilen kalemlerin çoğu, artık tasarım aşamasında verilmesi gereken kararlar. Dönüşüm projelerinde tasarım ile saha arasındaki arayüz kaybı tam da burada ortaya çıkıyor.
Basınç kaskadı: sahada en sık görülen beş hata
| Hata | Neden olur / nasıl önlenir |
|---|---|
| Kapı açıklıkları hesaba katılmamış | Kapı her açıldığında kaskad geçici olarak bozulur. Kritik geçişlerde interlock ve hava kilidi ölçülendirmesi tasarımdan gelmelidir. |
| Geri dönüş yolu yetersiz | Besleme doğru, dönüş sıkışık. Fark basıncı beslemeye olduğu kadar dönüşe de bağlıdır. |
| Zarf sızdırmazlığı ihmal edilmiş | Panel birleşimleri, tavan geçişleri, kablo ve boru penetrasyonları, asma tavan üstü. Kaçak varsa fan gücünü artırmak çözüm değil, işletme maliyetidir. |
| Kontrol stratejisi tanımsız | Sabit debi mi, fark basıncı geri beslemeli mi? Filtre kirlendikçe ne olacak? Bu bir otomasyon kararıdır ve baştan verilmelidir. |
| Test koşulu netleştirilmemiş | Hangi mahalde hangi koşulda hangi değer kabul edilecek? URS'de yazmıyorsa saha tartışması çıkar. |
"At-rest" ve "in-operation" farkı: sözleşmedeki en pahalı belirsizlik
At-rest (dinlenme): tesis kurulu, sistemler çalışıyor, personel ve süreç yok.
In-operation (işletme): sistemler çalışıyor, personel var, süreç işliyor.
Sözleşmede hangisinin taahhüt edildiği yazmıyorsa, yapımcı ile işveren aynı odayı farklı koşulda ölçüp farklı sonuca varır. Sağlıklı kurgu:
- URS ve mahal listesinde her mahal için hedef sınıf ve koşul birlikte yazılır
- Yapımcının taahhüdü genellikle at-rest sınıflandırmasıdır — personel davranışı ve giyinme rejimi işverenin kontrolündedir
- In-operation performansı süreç ve personel ile birlikte değerlendirilir
- Test öncesi bir hazırlık kontrol listesi imzalanır: zarf tamam mı, temizlik yapıldı mı, sistemler stabil mi
Üretim devam ederken dönüşüm: asıl kısıt teknik değil, takvim
Yeni tesis yapmak görece kolaydır. Zor olan, üretim devam ederken mevcut steril alanı dönüştürmek. Buradaki gerçek risk duruş penceresidir: pencere kaçarsa kaybedilen üretim, yapım maliyetinin çok üzerine çıkar.
- Duruş penceresinden geriye planlama. Önce "hat ne kadar duracak" netleşir, plan buradan geriye kurulur — tersi değil.
- Duruş dışına çıkarılabilecek her iş öne alınır. Ön imalat, panel hazırlığı, kanal ön montajı, saha dışı test. Pencereye yalnızca zorunlu işler kalır.
- Komşu üretime izolasyon. Geçici bariyer, negatif basınçlı çalışma alanı, temiz koridor ayrımı.
- Test için gerçekçi tampon. Sınıflandırma testi düzeltme gerektirirse süre kalmalı. Testi son güne koymak en sık yapılan plan hatasıdır.
- Tek sorumlu. Yapı, mekanik, elektrik ve otomasyon ayrı yüklenicilerdeyse koordinasyon kaybı tam da duruş penceresinde yaşanır.
CTECP'nin bu işteki yeri
CTECP, 2016'da Meksika'da kurulan; 5 kıtada 8 ülkede faaliyet gösteren bir tasarım-yapım / EPC ana yüklenicisidir. Türkiye'de CTECP İnşaat Limited Şirketi (İstanbul) ile yerleşiğiz.
Türkiye referansımız: LKT (LEONI Kablo / Luxshare) tesisinde yürüttüğümüz mekanik-elektrik ve temiz oda işi — sözleşmeye bağlı kabul kriterleri ISO 14644-1'e göre ISO 8 sınıflandırma testi, basınç kaskadı doğrulaması, sıcaklık ve bağıl nem doğrulaması ile devreye alma dosyasını içeriyor (proje halen yürürlükte).
Açık olalım: Türkiye'de steril ilaç (Grade A/B) üretim tesisi referansımız henüz yok. Uzmanlığımız temiz oda yapımı, mekanik-elektrik ve ISO 14644-1 kabul tarafındadır. Grade A/B kapsamındaki projelerde, validasyon yetkinliği olan taraflarla birlikte çalışmayı tercih ederiz.
Ne yaptığımızı da, ne yapmadığımızı da net söylemeyi tercih ediyoruz — çünkü bu işte sürpriz, gecikme demektir.
Ücretsiz saha / fark değerlendirmesi
Ek-1 kapsamında dönüşüm planlayan tesisler için, yapı tarafındaki farkları yerinde değerlendiriyoruz.
Kapsam:
- Mevcut zarf, HVAC ve basınç kaskadı düzeninin gözden geçirilmesi
- Hedef sınıf ve kabul koşullarına göre yapı tarafındaki farkların listelenmesi
- Dönüşüm için gerçekçi faz planı ve duruş penceresi taslağı
- Planlama amaçlı bütçe mertebesi (kesin teklif değildir)
Kapsam dışı: GMP uyum denetimi veya validasyon hizmeti değildir; bu tesisin Kalite Güvence sorumluluğundadır. Ücret talep etmiyoruz ve karşılığında sözleşme taahhüdü beklemiyoruz.
Kimler için uygun: steril / enjektabl, oftalmik, inhaler ve biyoteknoloji üretimi yapan tesisler; medikal cihaz ve hassas elektronik üreticileri.